ZK-Rollup Nedir?
Diğer adları: ZK Rollup, Zero-Knowledge Rollup, Validity Rollup, Sıfır Bilgi Rollup'ı
Kısaca
ZK-Rollup, işlemleri ana blockchain dışında toplu olarak yürüten ve bu işlemlerin doğruluğunu sıfır bilgi kanıtlarıyla (geçerlilik kanıtı) ana zincire kanıtlayan bir Layer 2 ölçeklenme çözümüdür; Ethereum'un güvenliğinden yararlanırken işlem maliyetlerini düşürür.
Bir ZK-Rollup'ta kullanıcı işlemleri bir sıralayıcı (sequencer) tarafından toplanır ve rollup üzerinde yürütülür. Ardından bir kanıtlayıcı, yüzlerce ya da binlerce işlemin durumu doğru biçimde güncellediğini gösteren tek bir geçerlilik kanıtı (validity proof) üretir. Bu kanıt, işlemlerin yeniden oluşturulabilmesi için gerekli sıkıştırılmış veriyle birlikte Ethereum'a gönderilir ve ana zincirdeki bir akıllı sözleşme tarafından doğrulanır. EIP-4844 ile gelen blob verileri, bu veri yayınlama maliyetini önemli ölçüde düşürmüştür.
İyimser (optimistic) rollup'lardan temel farkı, işlemlerin doğru olduğunun varsayılması yerine matematiksel olarak kanıtlanmasıdır. Bu nedenle uzun bir itiraz süresi beklemeye gerek kalmaz ve ana zincire para çekme işlemleri kanıt doğrulandıktan sonra tamamlanabilir; iyimser rollup'larda bu bekleme genellikle yaklaşık bir haftadır. ZKsync Era, Starknet, Scroll ve Linea bu modeli kullanan ağlara örnektir.
Sınırlamaları arasında kanıt üretiminin yoğun hesaplama gerektirmesi, kanıt sistemlerinin karmaşıklığı ve EVM uyumluluğunu sağlamanın zorluğu sayılabilir. Ayrıca birçok rollup'ta sıralayıcının tek bir şirket tarafından işletilmesi ve sözleşmelerin güncellenebilir olması, merkezileşme ve yönetici anahtarı risklerini beraberinde getirir.
Son güncelleme: · Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.
