OpenAI, 26 Ekim 2026 tarihinde yayımladığı araştırma duyurusunda yapay zeka modellerinin bilgisayar biliminde yaklaşık 30 yıldır kabul gören Üstel Zaman Hipotezi’ni (Exponential Time Hypothesis – ETH) çürüttüğünü açıkladı. Şirketin geliştirdiği sistem, 16 Ekim’de mevcut varsayıma karşı matematiksel bir kanıt oluşturdu ve sonuç 17 Ekim’de Lean adlı resmi kanıt doğrulama sistemiyle kontrol edildi. ABD merkezli şirketin bu çalışması, karmaşık hesaplama problemlerinin beklenenden daha hızlı çözülebileceğine işaret ederken bağımsız bilim insanlarının incelemesi devam ediyor.
Öne Çıkanlar
- OpenAI, Üstel Zaman Hipotezi’ni çürüten bir algoritma geliştirdiğini açıkladı.
- Matematiksel sonuç Lean sistemiyle doğrulandı ancak bağımsız akademik değerlendirme tamamlanmadı.
- Şirket, Kakeya varsayımı ve kuantum alan teorisi alanlarında iki ayrı bilimsel ilerleme daha duyurdu.
OpenAI’ın Çürüttüğünü Açıkladığı ETH Varsayımı Nedir?
Üstel Zaman Hipotezi, belirli hesaplama problemlerinin çözümünde gereken işlem süresine ilişkin temel bir bilgisayar bilimi varsayımıdır. Russell Impagliazzo, Ramamohan Paturi ve Francis Zane tarafından 1990’lı yıllarda ortaya konulan hipotez, özellikle 3-SAT gibi mantıksal problemlerin çözülmesinin neden zor olduğunu açıklamak için kullanılıyor. ETH, algoritma tasarımı ve hesaplama karmaşıklığı alanında yüzlerce bilimsel çalışmanın teorik temelini oluşturuyor.
OpenAI’ın geliştirdiğini belirttiği algoritma, belirli Boolean formüllerinin çözüm sayısını üstel zamandan daha düşük asimptotik sürede hesaplayabiliyor. Araştırmanın doğrulanması halinde bazı problemlerin düşünüldüğünden daha verimli yöntemlerle çözülebileceği anlaşılacak. Ancak söz konusu sonuç, tüm zor problemlerin kolaylaştığı veya P ile NP probleminin çözüldüğü anlamına gelmiyor.
Matematiksel Kanıt Nasıl Doğrulandı?
OpenAI, araştırmanın ilk matematiksel sonucunu doğal dilde oluşturduktan sonra Lean ismi verilen biçimsel doğrulama sistemini kullandı. Lean, matematiksel ifadelerin belirlenen mantık kuralları çerçevesinde tutarlı biçimde kanıtlanıp kanıtlanmadığını denetliyor. Şirket, araştırma metnini ve biçimsel kanıt dosyalarını kamuya açık GitHub deposunda yayımladı.
Bağımsız değerlendirme sürecini Russell Impagliazzo, Ramamohan Paturi ve MIT araştırmacısı Ryan Williams’ın öncülüğündeki bir çalışma grubu yürütecek. Araştırmacılar, algoritmanın kapsamını ve kanıtın teorik sonuçlarını ayrıntılı biçimde inceleyecek. Uzmanların sürece katılması, OpenAI’ın iddiasının şimdiden akademik olarak kesinleştiği anlamına gelmiyor.
Yapay Zeka Kakeya Varsayımında da Çığır Açmış Olabilir
OpenAI’ın ikinci araştırması, matematiğin harmonik analiz alanındaki Kakeya varsayımına odaklanıyor. Şirket, modellerinin dalgaların davranışını açıklayan yerel düzgünleştirme varsayımına bütün boyutlarda geçerli bir kanıt ürettiğini duyurdu. Bu sonucun doğru olması, Kakeya varsayımıyla birlikte Stein’ın kısıtlama varsayımının çözümüne de katkı sağlayacak.
OpenAI, ilgili matematiksel çıktının 18 Ekim 2026’da elde edildiğini ve ertesi gün Lean sistemine aktarıldığını bildirdi. Araştırma, dalgaların yoğunlaşma özelliklerini inceleyen yeni bir yardımcı kısmi diferansiyel denklemden yararlanıyor. Bulguların bilimsel etkisinin belirlenmesi için matematik topluluğunun çalışmayı ayrıntılı değerlendirmesi gerekiyor.
Kuantum Fiziğinde Milyon Dolarlık Probleme Yönelik İddia
Şirketin üçüncü açıklaması, kuantum alan teorilerinin matematiksel temellerine ilişkin önemli bir araştırmayı kapsıyor. OpenAI, Yang–Mills teorisinin dört boyutta varlığına ilişkin bir kanıt oluşturduğunu ve kuantum renk dinamiği için daha geniş sonuçlar elde ettiğini ileri sürdü. Yang–Mills problemi, Clay Matematik Enstitüsü’nün çözümüne 1 milyon dolar ödül belirlediği Milenyum problemleriyle bağlantılı bulunuyor.
Bu çalışmanın bilimsel değerlendirmesine Nobel ödüllü fizikçi David Gross liderlik edecek. Michael Douglas, Arthur Jaffe, Igor Klebanov ve Nikita Nekrasov da inceleme grubunda yer alacak. Fizik araştırmasının çıktıları, uzmanların değerlendirme yapabilmesi amacıyla ETH ve Kakeya çalışmalarından farklı olarak henüz kamuya açıklanmadı.
Veri Kutusu
| Gösterge | Bilgi |
| Araştırmayı duyuran | OpenAI |
| Duyuru tarihi | 26 Ekim 2026 |
| ETH kanıtının oluşturulması | 16 Ekim 2026 |
| ETH Lean doğrulaması | 17 Ekim 2026 |
| Matematiksel doğrulama sistemi | Lean |
| Araştırma alanları | Bilgisayar bilimi, matematik, fizik |
| ETH değerlendirme grubu | Impagliazzo, Paturi, Williams |
| Fizik değerlendirme lideri | David Gross |
| Bağımsız inceleme | Devam ediyor |
Kriptofoni Yorumu
OpenAI’ın açıkladığı araştırmalar, yapay zekanın yalnızca mevcut bilgileri işleyen bir teknoloji olmaktan çıkarak bilimsel keşif süreçlerine doğrudan katılabileceğini gösteriyor. ETH iddiasının doğrulanması, algoritma araştırmaları açısından önemli sonuçlar doğurabilir. Bununla birlikte teorik hesaplama hızındaki gelişmelerin günlük teknolojilere yansıması zaman ve ek araştırma gerektiriyor.
Kripto para sektörü açısından ETH kısaltmasının Ethereum’u temsil etmediğini özellikle vurgulamak gerekiyor. Açıklanan araştırma doğrudan Ethereum Blockchain’inin güvenliğinin kırıldığını, kriptografik sistemlerin çöktüğünü veya dijital varlıkların risk altında bulunduğunu göstermiyor. Uzun vadeli olası etkiler, geliştirilen yöntemlerin kriptografik problemlere uygulanabilirliğine bağlı olacak.
Sık Sorulan Sorular
OpenAI gerçekten ETH varsayımını çürüttü mü?
OpenAI, ETH’ye karşı matematiksel bir kanıt geliştirdiğini açıkladı. Sonuç Lean sistemiyle biçimsel olarak doğrulandı. Ancak iddianın bağımsız akademik incelemesi henüz tamamlanmadı.
ETH, Ethereum ile aynı şey mi?
Hayır, bu haberdeki ETH, Exponential Time Hypothesis ifadesinin kısaltmasıdır. Ethereum ise bir Blockchain ağıdır. İki kavram arasında doğrudan bağlantı bulunmuyor.
Bu buluş yapay zekanın tüm matematik problemlerini çözebildiğini mi gösteriyor?
Hayır, araştırma belirli teorik problemlerde ilerleme kaydedildiği iddiasını ortaya koyuyor. Matematikte çözülememiş çok sayıda problem bulunuyor. Yapay zeka çıktılarının bilim insanları tarafından değerlendirilmesi önemini koruyor.