ABD’de Yüksek Mahkeme son yılların en kritik ekonomik kararlarından birine imza attı. Mahkeme Başkan Donald Trump’ın küresel gümrük tarifelerinin önemli bir bölümünü yetki aşımı gerekçesiyle iptal etti. Altıya karşı üç oyla alınan karar ticaret politikasında dengeleri değiştirdi. Şimdi gözler milyarlarca dolarlık olası iade sürecine çevrildi.
Mahkeme Yetki Aşımı Dedi
Trump yönetimi geniş kapsamlı karşılıklı tarifeleri yürürlüğe koyarken Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası’na (IEEPA) dayanmıştı. Çin, Kanada ve Meksika bağlantılı fentanil trafiği ile kronik ticaret açıkları ulusal acil durum gerekçesi olarak gösterildi. Yönetim yasanın ithalatı düzenleme yetkisinin gümrük vergisi koymayı da kapsadığını savundu.
Yüksek Mahkeme çoğunluğu aynı görüşü paylaşmadı. Baş Yargıç John Roberts Kongre’nin tarife yetkisini açık ve sınırlı biçimde verdiğini yazdı. Kararda IEEPA metninde gümrük vergisine dair açık bir yetki bulunmadığı vurgulandı. İthalatçıların geri ödeme alıp alamayacağı ise karara bağlanmadı. Dosya alt mahkemelere büyük ihtimalle Uluslararası Ticaret Mahkemesi’ne gitti.
175 Milyar Dolarlık İade Tartışması
Mali tablo oldukça ağır. İptal edilen tarifeler kapsamında 115 ila 145 milyar dolar arasında tahsilat yapıldığı tahmin ediliyor. Bazı projeksiyonlar rakamı 175 milyar dolara kadar çıkardı.
Tahmin platformu Polymarket mahkemelerin 175 milyar dolarlık iade kararı verme ihtimalini yüzde 40 olarak gösterdi. Trump olası geri ödemelere karşı beş yıl boyunca mücadele edeceğini söyledi. JB Pritzker 8,6 milyar dolarlık faturayı Beyaz Saray’a iletti. Binden fazla şirket sürece hazırlık amacıyla başvuru yaptı. Resmi bir iade mekanizması henüz kurulmadı ve uzmanlar sürecin yıllar sürebileceğini belirtti.
Trump’tan Hızlı Karşı Hamle
Kararın hemen ardından Trump alternatif ticaret yasalarına dayanarak tüm ülkelere ek yüzde 10 tarife getiren yeni bir kararname imzaladı. Yedek planının hazır olduğunu söyledi ve mahkemenin bazı üyelerini sert sözlerle eleştirdi. Yönetim 1974 Ticaret Yasası’nın 122 ve 301. maddeleri ile 232. madde ulusal güvenlik tarifelerini de masaya yatırdı.
Piyasalarda ilk tepki sakindi. Hisse senetleri yükseldi. Yatırımcılar kararı büyüme açısından olumlu okudu. Buna karşılık Hazine tahvil getirileri arttı. Olası iade kararının bütçe açığını büyütebileceği endişesi fiyatlamalara yansıdı. Kripto para piyasası ise konuya tepki vermedi. Bitcoin yazının yazıldığı sırada 68.000 dolar seviyesini zorluyordu.